همه چیز درباره نفخ

مهر ۱۴, ۱۳۹۹ 0
s1.jpg

نفخ شکم چیست؟

نفخ شکم که معمولا به عنوان گاز شناخته می­‌شود، بخش طبیعی از تجزیه مواد غذایی و محصول جانبی دستگاه گوارش است. این اتفاق زمانی روی می‌­دهد که گاز در دستگاه گوارش جمع شود. نفخ، اصطلاحی پزشکی برای آزاد سازی گاز از سیستم گوارش از طریق مقعد است. گاز تجمع یافته، باید از بدن دفع شود؛ وگرنه بدن شبیه بادکنکی می­‌شود که بیش از ظرفیت آن باد شده است. اگرچه دفع گاز توسط بدن طبیعی است اما این مسئله گاهی می­‌تواند ناخوشایند باشد. دفع گاز را نمی­‌توان متوقف کرد، اما به کمک روش­‌هایی می‌­توان آن را کنترل کرده و کاهش داد. گاز به دو روش اصلی جمع می­‌شود:

  • بلعیدن هوا هنگام غذا خوردن یا نوشیدن که باعث جمع شدن اکسیژن و ازت در دستگاه گوارش می‌­شود.
  • هم‌زمان با هضم غذا، گازهای ناشی از فرآیند هضم، مانند هیدروژن، متان و دی اکسید کربن جمع می‌­شوند.

این دو دلیل از اصلی­‌ترین عوامل ایجاد کننده گار در سیستم گوارش هستند.

چه چیزی باعث نفخ شکم می‌­شود؟

نفخ شکم بسیار شایع است. همه انسان­‌ها در سیستم گوارش خود گاز جمع می‌­کنند. این گازها در درجه اول از بخارات بدون بو مانند دی اکسید کربن، اکسیژن، نیتروژن، هیدروژن و گاهی متان ساخته می­‌شود. بیشتر مردم در طول روز بین ۱۰ تا ۲۳ بار گاز دفع می­‌کنند. این تعداد ممکن است زیاد به نظر برسد، اما اکثر بادها بدون بو و تقریبا غیر قابل تشخیص هستند. اگر به طور منظم بیش از این مقدار گاز دفع شود، ممکن است که فرد نفخ بیش از حد داشته باشد. عوامل متعددی که باعث ایجاد نفخ می­‌شوند، عبارتند از:

بلع هوا

بلعیدن هوا در طول روز، به طور معمول در هنگام خوردن و آشامیدن طبیعی است. هر انسان در هنگام صحبت و خوردن و آشامیدن، مقدار کمی هوا را می­‌بلعد. اگر مرتبا هوای زیادی بلعیده شود، فرد با نفخ شدید مواجه می­‌شود. گاهی این هوای اضافی بلعیده شده از طریق آروغ دفع می­‌شود.

دلایلی که ممکن است باعث بلع بیش از حد هوا شوند عبارتند از:

  • جویدن آدامس
  • سیگار کشیدن
  • عادت به مکیدن اشیا مثل انگشت یا درب خودکار
  • نوشیدن نوشیدنی­‌های گازدار
  • غذا خوردن سریع
  • حرف زدن زیاد در حین غذا خوردن


جویدن آدامس، یکی از عوامل ورود هوا به بدن
جویدن مداوم آدامس، یکی از عوامل ورود بیش از حد هوا به بدن است.

 رژیم غذایی

مواد غذایی مصرفی ممکن است منجر به ایجاد نفخ در افراد شوند. برخی از غذاهایی که منجر به تولید و افزایش گاز در سیستم گوارش می‌­شوند عبارتند از:

  • لوبیا
  • کلم
  • کلم بروکلی
  • کشمش
  • عدس
  • آلوی خشک
  • سیب
  • غذاهای سرشار از فروکتوز یا سوربیتول‌­ها مانند آبمیوه

هضم این مواد غذایی ممکن است مدت زمان زیادی طول بکشد و منجر به بوی نامطبوع همراه با نفخ شکم شود. هم­چنین مصرف برخی از غذاهایی که بدن نمی‌­تواند آن­ها را به طور کامل جذب کند، باعث جمع شدن گاز می­‌شوند. چنین غذاهایی بدون هضم شدن از روده کوچک به روده بزرگ منتقل می­‌شوند. روده بزرگ حاوی مقادیر زیادی باکتری است که هنگام تجزیه مواد غذایی از خود گاز آزاد می­‌کنند. این گازها در روده تجمع پیدا کرده و باعث ایجاد نفخ می­‌شوند.

مشکلات گوارشی

اگر رژیم غذایی فرد، حاوی مقدار زیاد کربوهیدرات یا قند نیست، یا هوای بیش از حد نمی‌­بلعد، نفخ او ممکن است به دلیل یک بیماری باشد. شرایط بالقوه زمینه ساز نفخ، از شرایط موقتی تا مشکلات گوارشی متغیر است. برخی از این شرایط عبارتند از:

  • یبوست
  • ورم معده و روده
  • عدم تحمل برخی مواد غذایی مانند لاکتوز
  • سندروم روده تحریک پذیر
  • بیماری کرون
  • بیماری سلیاک
  • دیابت
  • اختلال اشتها
  • کولیت زخمی
  • سندروم دامپینگ
  • بیماری رفلاکس معده
  • زخم معده
  • پانکراتیت خود ایمنی


رفلاکس معده، یکی از عوامل ایجاد نفخ
رفلاکس معده در صورت درمان نشدن می‌­تواند باعث بروز نفخ شود.

گزینه­‌های درمانی خانگی برای نفخ شکم چیست؟

روش­‌های مختلفی برای درمان نفخ شکم وجود دارد که انتخاب این روش‌­ها به نوع و دلیل نفخ وابسته است. برای درمان نفخ شکم، روش­‌های زیر را در خانه امتحان کنید:

رژیم غذایی خود را بررسی کنید.

اگر برنامه غذایی شما حاوی مقادیر زیادی کربوهیدرات است، باید آن را با ماده دیگری جایگزین کرده و یا مصرف آن را محدود کنید. کربوهیدرات­‌هایی که هضم آسان­‌تری دارند، مانند سیب زمینی، موز و برنج گزینه‌­های خوبی برای جایگزینی هستند.

یادداشت مواد غذایی مصرفی روزانه می­تواند در کنترل نفخ موثر باشد.

این کار به شما کمک می­‌کند تا عوامل محرک را شناسایی کنید. بعد از شناسایی برخی از غذاهایی که باعث نفخ بیش از حد می­‌شوند، شما می‌­توانید مصرف آن­ها را کنترل کرده یا مقدار کمتری از آن­ها را مصرف کنید.

در هر وعده، غذای کمتری مصرف کنید.

مصرف پنج یا شش وعده غذایی کم حجم به جای سه وعده غذایی حجیم می‌­تواند به هضم بهتر مواد غذایی و کاهش تجمع گاز در بدن کمک کند.

غذا را خوب بجوید.

بهتر است غذا را با دهان بسته و به خوبی بجوید. از جویدن آدامس، کشیدن سیگار و انجام هر کاری که باعث افزایش حجم هوای بلعیده شده می‌­شود، خودداری کنید.

 ورزش کنید.

متخصصان دریافتند که ورزش و فعالیت بدنی روزانه می­‌تواند به تقویت دستگاه گوارش و پیشگیری از نفخ کمک کند.

مصرف دارو را امتحان کنید.

برخی از داروها می‌­توانند با بهبود هضم مواد غذایی، مقدار گاز تولید شده را کاهش داده و از ایجاد نفخ جلوگیری کنند. البته باید توجه داشت که مصرف این داروها به طور موقت موثر هستند و نباید برای طولانی مدت استفاده شوند.


مصرف چند وعده غذایی کوچک برای جلوگیری از نفخ
مصرف چند وعده غذایی کوچک به جای یک وعده غذایی حجیم به کاهش نفخ کمک می‌­کند.

چه موقع برای نفخ شکم به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر دچار نفخ بی دلیل و غیر قابل توضیح هستید یا علائم زیر را دارید، حتما باید به پزشک مراجعه کنید.

  • شکم متورم
  • درد شکم
  • گاز مداوم و شدید
  • استفراغ
  • اسهال
  • یبوست
  • لاغری بی دلیل
  • سوزش سر دل
  • وجود خون در مدفوع
  • تشخیص نفخ شکم

پزشک ابتدا در مورد زمان شروع علائم و غذاهای مصرفی و سایر عوامل محرک از بیمار سوالاتی را می‌­پرسد. سپس برای بررسی بیشتر، معاینه فیزیکی انجام می‌­دهد. البته برای اطمینان از اینکه بدن فرد درگیر عفونت نیست یا بیماری دیگری ایجاد نشده، آزمایش خون هم باید انجام شود. انجام آزمایشی که عدم تحمل برخی مواد غذایی توسط بیمار را بررسی می­‌کند هم گاهی لازم است.

پزشک احتمالا به بیمار توصیه می­‌کند که با یادداشت مواد غذایی مصرفی، عامل محرک را بیابد. گاهی مشورت با یک پزشک متخصص تغذیه برای توصیه جایگزین­‌های محرک­‌های غذایی و تغییر عادات غذایی هم می­‌تواند موثر باشد. هم­چنین ممکن است نیاز باشد که برای شرایط خاص، دارو دریافت کنید. اگر پزشک در حین معاینه و بررسی نتایج آزماش‌­های بیمار، یک بیماری زمینه‌­ای را شناسایی کند، باید درمان مناسب آغاز شود. برای تشخیص قطعی نفخ بیش از حد لازم است که تمام توصیه‌­های پزشکی و آزمایش­‌های تجویزی را انجام دهید.


بررسی آزمایشات توسط پزشک برای رفع نفخ
گاهی پزشک برای تشخیص بیماری و علل نفخ، نیاز به بررسی نتیجه آزمایش­‌های بیمار دارد.

جلوگیری از نفخ شکم

غذاها خاصیت تولید گاز یکسانی ندارند. برخی از خوراکی‌­ها به کاهش نفخ یا درمان آن کمک می­‌کنند. مهم‌­ترین این خوراکی‌­ها عبارتند از:

  • مرغ و ماهی
  • سبزیجاتی مثل کاهو، گوجه فرنگی، کدو سبز و بامیه
  • میوه‌­هایی مثل طالبی، انگور، توت فرنگی، آووکادو و زیتون
  • کربوهیدرات­‌هایی مثل نان بدون گلوتن و برنج

بدن همه افراد به مصرف غذاها واکنش یکسانی نشان نمی‌­دهد. بنابراین برای تنظیم برنامه غذایی باید با صبر و حوصله و دقت غذاهای جایگزین را انتخاب و مصرف کرد.

نفخ شکم در بلند مدت چه عوارضی دارد؟

اگر نفخ شکم به دلیل بیماری نباشد، در دراز مدت مشکلات خاصی ایجاد نمی‌­کند. اما اگر این عارضه به دلیل عدم تحمل غذایی یا مشکلات گوارشی باشد، گذشت زمان این مشکل را بیشتر و شدیدتر می‌­کند. البته به جز نفخ شکم، عوارض دیگری هم به همراه آن ایجاد می‌­شود.

در برخی موارد، نفخ شدید و طولانی می­‌تواند به دلیل مشکلاتی مانند استرس مزمن یا تغییر در عادات غذایی بروز کند. در چنین مواقعی باید رژیم غذایی سالم داشته باشید و حتما به پزشک مراجعه کنید.

راه‌­های کاهش گاز در بدن

دفع گاز یک فرآیند طبیعی در بدن است، اما گاهی می‌­تواند آزار دهنده باشد. روش‌­هایی برای کاهش گاز در بدن وجود دارد که در ادامه به آن­‌ها اشاره می‌­کنیم:

آرام‌­تر و با هوشیاری بیشتر غذا بخورید.

بیشتر گاز موجود در بدن ناشی از هوای بلعیده شده است. گرچه جلوگیری از بلعیدن کامل هوا غیر ممکن است، اما شما می‌­توانید مقدار هوای بلعیده شده را کاهش دهید. هنگامی که سریع غذا می­‌خورید، هوای بلعیده شده نسبت به زمانی که آهسته غذا می­‌خورید بیشتر است.

 آدامس نجوید.

افرادی که در طول روز آدامس می‌­جوند، بسیار بیشتر از کسانی که این کار را انجام نمی‌­دهند هوا می‌­بلعند. اگر نگران خوشبو ماندن نفس خود هستید، سعی کنید به جای آدامس، مقداری نعناع بجوید. مصرف دهان شویه‌ها با اثر طولانی مدت هم می‌­تواند به کاهش باکتری‌­های ایجاد کننده بوی بد دهان کمک کند.

مصرف غذاهای تولید کننده گاز را کاهش دهید.

برخی از غذاها بیش از بقیه گاز تولید می‌­کند. کربوهیدرات‌­های خاص مقصر اصلی هستند، از جمله کربوهیدرات، لاکتوز، فیبر نا­محلول و نشاسته. این کربوهیدرات‌­ها در روده بزرگ تخمیر می‌­شوند و باعث ایجاد مشکلات گوارشی از جمله نفخ خواهند شد.

بسیاری از افراد مبتلا به سندروم روده تحریک پذیر با مصرف غذاهای مختلف به نفخ دچار می­‌شوند. مصرف پروبیوتیک­‌ها با افزایش جمعیت باکتری­‌های مفید روده، هضم غذا را در آن بهبود داده و باعث کاهش تجمع گاز در روده­‌ها می‌­شود. البته کاهش مصرف مواد غذایی که حاوی کربوهیدرات­‌های پیچیده هستند هم به کاهش نفخ و عوارض ناشی از آن کمک می‌­کند. کربوهیدرات‌­های رایج تولید کننده گاز عبارتند از:

قندهای پیچیده: لوبیا، کلم، کلم بروکلی و بروکسل، مارچوبه، غلات سبوس­دار، سوربیتول و سایر سبزیجات

فروکتوز: پیاز، کنگر فرنگی، گلابی، نوشابه، آبمیوه و برخی از انواع میوه­‌ها

لاکتوز: تمام محصولات لبنی از جمله شیر، پنیر و بستنی

فیبر نا­محلول: بیشتر میوه­‌ها، سبوس جو دو سر، نخود فرنگی و لوبیا

نشاسته: سیب زمینی، ماکارونی، گندم و ذرت

مشکل عدم تحمل مواد غذایی را با رژیم مناسب کنترل کنید.

عدم تحمل مواد غذایی با حساسیت غذایی متفاوت است. به جای پاسخ آلرژیک، عدم تحمل مواد غذایی باعث ناراحتی­‌های گوارشی مانند اسهال، گاز، نفخ و حالت تهوع می­‌شود. شایع‌­ترین نوع عدم تحمل مواد غذایی، عدم تحمل لاکتوز است. لاکتوز در تمام محصولات لبنی یافت می­‌شود. یک رژیم غذایی مناسب می‌­تواند به کاهش گاز تولیدی بدن کمک کند. سعی کنید تمام محصولات لبنی را از رژیم غذایی خود حذف کنید. اگر هنوز هم گاز بیش از حد را تجربه می­‌کنید، سعی کنید سایر غذاهای تولید کننده گاز را کاهش داده یا حذف کنید.

عدم تحمل گلوتن هم می‌­تواند باعث ایجاد نفخ در بدن شود. گلوتن در تمام محصولات گندم مانند نان و ماکارونی وجود دارد. در صورتی که می‌­خواهید رژیم بدون گلوتن را شروع کنید، حتما به پزشک متخصص برای پیگیری بیماری سلیاک مراجعه کنید. غذاهای فاقد گلوتن در نتیجه آزمایشی که برای ارزیابی بیماری سلیاک انجام می‌­دهید اثر می‌­گذارد. پس قبل از حذف گلوتن از رژیم غذایی، آزمایش‌­های مربوطه را انجام دهید.

از نوشابه، آبجو و سایر نوشیدنی‌­های گازدار اجتناب کنید.

حباب­‌های هوای موجود در نوشیدنی‌­های گازدار، عمدتا باعث تولید آروغ می‌­شوند. اما مقداری از این هوا به دستگاه گوارش راه یافته و از طریق راست روده از بدن خارج می­‌شود. سعی کنید نوشیدنی­‌های گازدار را با آب، چای و سایر نوشیدنی­‌های طبیعی بدون قند جایگزین کنید.

مکمل­‌های آنزیمی را جایگزین کنید.

Beano یک داروی بدون نسخه است که حاوی آنزیم گوارشی به نام گالاکتوزیداز است. این آنزیم به تجزیه کربوهیدرات­‌های پیچیده کمک می­‌کند. در واقع این آنزیم اجازه می‌­دهد که کربوهیدرات­‌های پیچیده در روده کوچک تجزیه شوند، نه این که در روده بزرگ حرکت کنند تا توسط باکتری­‌های تولید کننده گاز تجزیه شوند.

یک مطالعه انجام شده در سال ۲۰۰۷ نشان داد که آلفا گالاکتوزیداز می­‌تواند نفخ شکم پس از یک وعده سرشار از لوبیا را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. اما این ماده به کاهش گاز ناشی از لاکتوز یا فیبر کمک نمی­‌کند. لاکتاید هم حاوی آنزیمی به نام لاکتاز است که به افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز کمک می‌­کند تا محصولات لبنی را هضم کند. لاکتاید باید قبل از غذا خوردن مصرف شود. امروزه محصولات لبنی با میزان لاکتوز کم هم در فروشگاه­‌ها موجود است که افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز می­‌توانند این محصولات را جایگزین لبنیات معمولی کنند.

پروبیوتیک‌­ها را امتحان کنید.

دستگاه گوارش سرشار از باکتری­‌های مفیدی است که به بدن شما در تجزیه غذا کمک می‌­کند. برخی از باکتری­‌های سالم می‌­توانند گازهایی را که سایر باکتری‌­ها هنگام هضم تولید می­‌کنند، تجزیه کنند. پروبیوتیک‌­ها نوعی مکمل غذایی حاوی این باکتری‌­ها هستند. بسیاری از افراد، پروبیوتیک‌­ها را برای کاهش علائم ناراحتی­‌های گوارشی یا درمان بیماری­‌های مزمن مانند سندروم روده تحریک پذیر مصرف می­‌کنند.

سیگار کشیدن را ترک کنید.

هر بار که سیگار می­‌کشید، مقداری هوا می­‌بلعید. سیگار کشیدن مکرر می‌­تواند مقدار زیادی هوای اضافی به بدن وارد کرده و باعث تجمع گاز در بدن شود.

یبوست خود را درمان کنید.

مدفوع حاوی چندین نوع باکتری است. وقتی مدفوع برای مدت طولانی در روده‌­ها باقی می­‌ماند و دفع نمی­‌شود، باکتری­‌ها همچنان به تخمیر ادامه می­‌دهند. این فرآیند گازهای زیادی تولید می­‌کند که اغلب باعث ایجاد بوی بد مدفوع و گازهای دفع شده می‌­شوند.

اولین قدم در درمان یبوست، افزایش مصرف آب است. هر چه آب بیشتری مصرف کنید، حرکت مواد در رود‌ه‌­ها آسا‌ن‌­تر م‌ی­شود. مصرف فیبر هم راه دیگری برای کاهش یبوست است. مصرف فیبر خود را از طریق مصرف میوه‌ها و سبزیجات بیشتر افزایش دهید. در صورت عدم موفقیت در درمان یبوست، می­‌توان با تجویز پزشک از درمان دارویی استفاده کرد.

فعالیت بدنی خود را افزایش دهید.

ورزش کردن می­‌تواند به سیستم گوارش بدن کمک کند. داشتن فعالیت بدنی متوسط برای چهار تا پنج روز در هفته تا حد زیادی به کاهش مشکلات گوارشی کمک می‌­کند. در بیشتر مواقع، داشتن پیاده روی آرام بعد از وعده­‌های غذایی سنگین هم نتیجه خوبی دارد. البته بلافاصله بعد از مصرف غذا نباید فعالیت بدنی داشته باشید.

چرا باید با مشوِرَپ مشورت کنیم؟

مشوِرَپ یک سامانه خدمات سلامت آنلاین است که به وسیله آن می‌­توان کلیه خدمات پزشکی و سلامت را در منزل یا محل کار و بدون مراجعه حضوری به مراکز درمانی انجام داد. این خدمات شامل مشاوره با روانشناس و پزشک متخصص در تمام تخصص­‌های پزشکی، انجام آزمایش، خدمات پرستاری، فیزیوتراپی و…، ویزیت در منزل و دریافت آنلاین نوبت است. این خدمات با قیمت مناسب و در تمام ساعات و روزهای هفته برای همه افراد در دسترس است. مشوِرَپ بیش از یک میلیون کاربر داشته که میزان رضایت آن‌­ها از خدمات دریافتی، مهر تاییدی بر کیفیت آن­هاست. رسالت مشوِرَپ از ابتدا بر این بوده است که خدمات پزشکی و روانشناسی به آسانی برای تمام ایرانیان در دسترس باشد. می­‌توانید با مراجعه به وب­سایت و اپلیکیشن مشوِرَپ با خدمات این سامانه، پزشکان و متخصصان و نظرات کاربران در مورد خدمات دریافتی آشنا شده و بدون نیاز به خروج از منزل، سلامتی خود را کنترل کنید.

منابع

www.healthline.com

به اشتراک بگذارید
  •  
  •  

guest
0 نظرات
بازخورد داخلی
دیدن همه نظرات

سامانه مشاوره روانشناسی آنلاین مشوِرَپ با گلچین کردن زبده‌ترین متخصصان توانسته بستر امنی را فراهم کند.
با استفاده از این سامانه هم‌میهنان داخل و خارج کشور قادر خواهند بود در هر ساعت از شبانه روز مشاوره آنلاین بگیرند.
تنها ملزومات برای مشاوره گرفتن داشتن گوشی هوشمند، اتصال اینترنت و صرف هزینه‌ای مقرون به صرفه است.

0
افکار شما را دوست دارم ، لطفا نظر دهیدx
()
x